كتاب و مطالب و موضوعات و نويسندهء آن پيش ازين سخن گفته‌ايم « 1 » . از جملهء كتابهاى مهم كه دربارهء مباحث بلاغى زبان فارسى درين دوره تأليف شده كتاب حدائق الحقايق است از شرف الدين رامى ( حسن بن محمد رامى تبريزى م 795 ) از شاعران و نويسندگان معروف قرن هشتم هجرى كه معاصر شاه اويس ايلكانى ( م 776 ) و شاه منصور آخرين پادشاه آل مظفر ( م 795 ) و ملك الشعراى او بوده است . كتاب انيس العشاق ازين شاعر و نويسندهء فاضل است و او حدائق الحقائق را بنام شاه اويس ايلكانى در شرح حدائق السحر نوشت . بدين معنى كه چون حدائق السحر رشيد وطواط مجمل است بامر شاه اويس مأمور شد كه آن را شرح و بسط دهد و شواهد و امثال آن را از اشعار پارسى كه در روزگار نويسنده رايج بود بياورد . او نيز چنين كرد و كتاب را بر دو قسم ساخت . قسم اول در سخنان رشيد وطواط و توضيح آنها در پنجاه باب ، و قسم دوم در اصطلاحات متأخران درين فن در ده باب . شرف الدين رامى در هريك از موضوعات كلام وطواط را نقل كرده و سپس توضيحاتى بر آن افزوده است . از كتب معروف فارسى اين عهد در فنون ادب كتاب « الكافيه » است در عروض و قافيه معروف به عروض نجاتى . مؤلف اين كتاب محمود بن عمر نجاتى نيشابورى از ادباى معروف نيمهء اول قرن هشتم هجرى است . حاجى خليفه « 2 » شرح قصيدهء رائيهء « بدايع الاسحار فى صنائع الاشعار » « 3 » از جمال الدين محمد بن ابو بكر قوامى مطرزى شاعر مشهور را به همين محمود بن عمر نجاتى نيشابورى نسبت داده و گفته است كه او شرحى فارسى بر آن نوشت و مشكلات آن قصيده را با امثله توضيح نمود و آن را بوزير غياث - الدين تقديم كرد . بهرحال « الكافيه » را نجاتى نيشابورى به فارسى در عروض و قافيه نوشته

--> ( 1 ) - همين كتاب ج 2 ص 1031 - 1033 ( 2 ) - كشف الظنون ستون 229 ( 3 ) - هدايت ابياتى ازين قصيدهء مصنوع را در مجمع الفصحا ج 1 ، ص 479 نقل كرده است .